Choroby wątroby. Wywiad z lekarzem specjalistą.

Wywiad z lek. Jakubem Klapaczyńskim, specjalistą chorób wewnętrznych, hepatologiem, konsultantem w poradni Hepatolodzy.com, uczestnikiem staży i szkoleń m.in. Hospital Universitario Vall d'Hebron w Barcelonie.

1. Panie Doktorze jakie są najczęstsze choroby wątroby i czy jest jakaś polska specyfika, czy też nie różnimy się od krajów Europy Zachodniej?

Do najczęstszych obecnie problemów wątroby należą choroby spowodowane zaburzeniami metabolicznymi, zakażeniami wirusowymi oraz czynnikami toksycznymi . Rzadziej mamy do czynienia z chorobami o podłożu np. autoimmunologicznym czy dziedziczonymi genetycznie.
Nie różnimy się też znacznie od innych krajów europy zachodniej, np. dzięki upowszechnieniu szczepień znacznie zmniejszyła się ilość nowych zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu B, rośnie natomiast w krajach rozwiniętych częstość zaburzeń metabolicznych i chorób z nimi związanych, co na terenie wątroby objawia się stłuszczeniem. Jeśli chodzi o chorobę alkoholową wątroby to utrzymuje się ona na stałym poziomie i częstość jej oczywiście zależy bezpośrednio od rozpowszechnienia spożywania alkoholu w danej populacji.
2. Jakie czynniki w naszym życiu codziennym są szczególnie szkodliwe? Czym możemy uszkodzić wątrobę?
Alkohol – o tym wszyscy pamiętają, ale wciąż jest to jedna z wiodących w naszym kraju przyczyn niewydolności wątroby, nieporównywalnie częstsza od np. zatrucia grzybami. Trzeba pamiętać, że do poważnej choroby wątroby zagrażającej życiu może doprowadzić nie tylko wieloletnie, systematyczne spożywanie alkoholu, ale również intensywne nadużywanie przez krótki okres (nawet kilku miesięcy).
Problemem natomiast, który nabiera obecnie wiodącego znaczenia jeśli chodzi o zdrowie mieszkańców krajów rozwiniętych jest otyłość, szczególnie typu brzusznego, będąca bezpośrednią konsekwencją naszego „nowoczesnego” stylu życia. Epidemia otyłości jest przyczyną rozpowszechnienia tzw. chorób cywilizacyjnych takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy miażdżyca. Wątrobowym odpowiednikiem tych stanów jest niealkoholowa choroba stłuszczeniowa, która może dotykać nawet 20-30% dorosłej populacji a rozwój jej obserwujemy u coraz młodszych pacjentów (nawet u dzieci!).
3. Panie Doktorze, jakie jest statystycznie ryzyko wystąpienia najczęstszych chorób wątroby w naszej populacji?
Szacuje się, że na przewlekłe wirusowe choroby wątroby cierpi w Polsce kilka procent populacji (ok.3%). Znacznie częściej stwierdzamy objawy niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (ok.20%), choć jej groźna postać przebiegająca z zapaleniem i włóknieniem wątroby (tzw. NASH) występuje u ok. 2-5% populacji. Toksyczne uszkodzenie wątroby, najczęściej spowodowane nadużywaniem alkoholu zależy od rozpowszechnienia tej używki w danej populacji. W polskich warunkach choroba alkoholowa, obok chorób wirusowych, pozostaje najczęstszą przyczyną rozwoju marskości wątroby. Nie ma natomiast polskich danych statystycznych dotyczących polekowego uszkodzenia wątroby (zresztą najczęściej wywoływanego przez antybiotyki).
4. Czy chorobom wątroby można zapobiegać?
W znacznym stopniu tak. Na przykład powszechne szczepienie wszystkich noworodków przeciwko wirusowi B zapalenia wątroby, czy używanie jednorazowego sprzętu medycznego (lub, tam gdzie to niemożliwe, przestrzeganie zasad sterylizacji narzędzi) znacznie zmniejszyło ilość zachorowań na wirusowe zapalenia wątroby. Osoby dotychczas nieszczepione przeciwko wirusowi B, a poddające się planowym zabiegom medycznym również powinny poddać się szczepieniom.
Odpowiedzialne spożywanie alkoholu czy racjonalne odżywianie i tym samym zapobieganie otyłości, mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób wątroby. Bardzo groźne dla zdrowia mogą być również preparaty pochodzące z niepewnego źródła, a sprzedawane jako np. środki odchudzające lub sterydy anaboliczne stosowane w celu przyrostu masy mięśniowej. Na oddziale, na którym pracuję już kilkukrotnie zakwalifikowaliśmy takich chorych do pilnego przeszczepu wątroby, z uwagi na nieodwracalność i postępujący charakter uszkodzenia.
Na pewne uwarunkowania genetyczne czy rozwój chorób związanych z autoagresją nie mamy niestety wpływu, ale szczęśliwie, nie są to tak częste sytuacje.
5. Panie Doktorze, z informacji zaczerpniętych z literatury medycznej wiemy iż wątroba nie daje sygnałów ostrzegawczych ponieważ jest narządem nieunerwionym. Jak w takim razie mamy się dowiedzieć że w naszej wątrobie zachodzą zmiany chorobowe, skoro nie odczuwamy bólu?
Rzeczywiście, choroby wątroby przebiegają zwykle skrycie i bezobjawowo, a wystąpienie typowych objawów kojarzonych z chorobami wątroby (jak żółtaczka czy wodobrzusze), zwykle świadczy o znacznym zaawansowaniu procesu chorobowego.
Dlatego bardzo ważne jest wykrycie chorób wątroby w okresie bezobjawowym, bo wtedy szansa na skuteczne wyleczenie lub zatrzymanie ich rozwoju jest znacznie większa.
Najprostszym, tanim i łatwo dostępnym badaniem, które może sugerować istnienie problemów w wątrobie jest określenie aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT). Każdy dorosły człowiek przy okazji badań okresowych powinien mieć wykonane to oznaczenie. Nieprawidłowy wynik skłania do wykonania badań bardziej szczegółowych.
Prawidłowy wynik tego badania nie wyklucza jednak choroby wątroby. Jeśli jej podejrzenie jest uzasadnione z innego powodu lub chory należy do grupy ryzyka rozwoju danej choroby, lekarz może zlecić dokładniejsze badania (np. badania wirusologiczne czy też aktywność enzymów cholestatycznych).
Natomiast dolegliwości przypisywane w reklamach telewizyjnych chorobom wątroby (jak niestrawność czy uczucie pełności) z reguły nie mają nic z wątrobą wspólnego.
6. Jakie badania mogą nam powiedzieć coś więcej o stanie wątroby?
Dzięki rozwojowi technik laboratoryjnych dysponujemy coraz dokładniejszymi badaniami, np. molekularnymi umożliwiającymi stwierdzenie nawet bardzo niewielkiej ilości wirusa we krwi.
Rozwinęła się również gałąź diagnostyki oceniająca zaawansowanie zmian w wątrobie za pomocą testów nieinwazyjnych, niestety są one wciąż bardzo niedoskonałe i w zasadzie nie nadają się do rzetelnej oceny stanu wątroby u chorych z niewielkimi lub średnio zaawansowanymi chorobami wątroby (a taka sytuacja ma miejsce najczęściej).
Badaniem, które pozostaje złotym standardem w diagnostyce i ocenie rokowania chorób wątroby, pozostaje więc ocena histologiczna wycinka narządu uzyskanego w czasie biopsji wątroby. Jest to badanie inwazyjne, ale charakteryzujące się bardzo wysokim bezpieczeństwem, jeśli jest wykonywane przez doświadczonego lekarza. Oczywiście potrzebę wykonania biopsji w każdym przypadku ocenia hepatolog i zabieg ten stanowi tylko jeden z elementów całościowej opieki nad chorym.
7. Skąd czerpać wiedzę specjalistyczną o chorobach wątroby, a skąd ma ją czerpać zwykły człowiek?
Najbardziej aktualną wiedzę lekarską, zebraną w jednym miejscu, można znaleźć w postaci wytycznych na stronach towarzystw hepatologicznych (np. towarzystwa europejskiego: easl.eu, amerykańskiego: aasld.org, ale również polskiego: pasl.pl). Oczywiście towarzystwa te wydają również wartościowe czasopisma oraz organizują cykliczne konferencje, na których prezentowane są najnowsze osiągnięcia z zakresu hepatologii.
Natomiast podstawowe informacje o poszczególnych chorobach wątroby podane w przystępnej formie można znaleźć na niektórych stronach internetowych, np. na stronie naszej poradni: hepatolodzy.com. Mogę również polecić niektóre czasopisma skierowane zarówno do lekarzy jak i do pacjentów, np. Abecadło zdrowia. Natomiast przestrzegam przed czerpaniem wiedzy z niektórych forów internetowych, nieoficjalnych stron. Z reguły w takich sytuacjach pół konsultacji zajmuje mi prostowanie nie do końca potwierdzonych informacji, półprawd. Rzecz jasna w internecie jest wiele wartościowych serwisów oferujących dostęp do rzetelnej wiedzy, warto jednak upewnić się, czy za redakcję treści odpowiada doświadczony lekarz hepatolog.
8. Do lekarza jakiej specjalności należy zgłosić się z problemem wątrobowym?
Na świecie hepatologią zajmują się najczęściej interniści lub gastrolodzy, w Polsce często są to również specjaliści chorób zakaźnych. Ważne, by była to osoba, która na co dzień zajmuje się całym przekrojem chorób wątroby i pozostaje na bieżąco z najnowszymi doniesieniami naukowymi.
Myślę, ze lekarze poradni hepatologicznych spełniają w większości te warunki.
Dziękujemy za rozmowę,



Dodaj artykuł za darmo